Back

ⓘ Lingua franca. Ang lingua franca, na kilala rin bilang wikang tulay, karaniwang wika, wika pangkalakal, wikang pantulong, o wikang nag-uugnay, ay isang wika o d ..



Lingua franca
                                     

ⓘ Lingua franca

Ang lingua franca, na kilala rin bilang wikang tulay, karaniwang wika, wika pangkalakal, wikang pantulong, o wikang nag-uugnay, ay isang wika o diyalekto na sistematikong ginamit upang makapagsalita sa isat isa ang mga taong nagkakaiba sa katutubong wika o diyalekto, lalo na kung ito ay pangatlong wika na iba sa dalawang katutubong wika ng nananalita.

Nabuo ang mga lingua franca sa buong mundo sa buong kasaysayan ng tao, kung minsan dahil sa mga dahilang komersyal tinaguriang "wikang pangalakal" na nagpadali sa kalakalan, ngunit para rin sa dahilang kultural, relihiyoso, diplomatiko at pang-administratibo, at bilang paraan ng pagpapalitan ng impormasyon sa pagitan ng mga dalub-agham at mga iba pang iskolar ng ibat ibang nasyonalidad. Nakuha ang termino mula sa edad medyang Mediteraneong Lingua Franca, isang wikang pabalbal batay sa Romanse na ginamit lalo na ng mga mangangalakal at marino bilang lingua franca sa Rehiyon ng Mediteraneo mula ika-11 hanggang ika-19 na siglo. Ang wikang pandaigdig – isang wika na sinasalita sa buong mundo at ng mararaming tao – ay isang wika na maaaring sumilbi bilang pandaigdigang lingua franca.

                                     

1. Katangian

Ang Lingua Franca ay tumutukoy sa anumang wika na ginagamit para sa pakikipag-usap sa pagitan ng mga taong na mayroong magkaiibang katutubong wika. Maaari itong tumukoy sa mga wikang halo tulad ng mga pidgin at kreolo na ginagamit pangkomunikasyon ng mga iibang pangkat-wika. Maaari rin itong tumukoy sa mga katutubong wika sa isang bansa kadalasang isang mananakop ngunit ginamit bilang pangalawang wika para sa komunikasyon sa pagitan ng mga komunidad na may magkakaibang wika sa isang kolonya o dating kolonya. Ang Lingua Franca ay isang terminong kapaki-pakinabang na malaya sa anumang kasaysayang linggwistiko o istraktura ng wika.

Ang mga lingua franca ay kadalasang mga wikang umiiral na may katutubong nananalita, ngunit maaari rin silang maging mga pidgin o mga wikang kreolo na binuo para sa partikular na rehiyon o konteksto. Mabilis na nabuo ang mga wikang pidgin, at sila ay pinapayak na kumbinasyon ng dalawa o higit pang wikang matatag. Samantala, ang mga kreolo ay karaniwang itinuturing bilang mga pidgin na umusbong sa ganap at masalimuot na wika sa landas ng paggamit ng mga kasunod na henerasyon. Ginagamit ang mga lingua francang umiiral na tulad ng Pranses upang mapadali ang interkomunikasyon sa malakihang pangangalakal o pampulitikang usapin, habang madalas na lumilitaw ang mga pidgin at kreolo mula sa mga sitwasyong kolonyal at tiyak na pangangailangan para sa komunikasyon sa pagitan ng mga kolonista at mga katutubong mamamayan. Ang mga lingua francang umiiral na ay karaniwang laganap, lubos na binuong wika na may mararaming katutubong nananalita. Sa kabaligtaran, ang mga wikang pidgin ay napakapinadaling na paraan ng komunikasyon na naglalaman ng maluwag na istruktura, kaunting mga alituntunin ng balarila, at pagkakaroon ng kakaunti o walang katutubong nananalita. Mas buo ang mga wikang kreolo kaysa sa kanilang mga ninunong pidgin at gumagamit ng mas kumplikadong istraktura, bararila, at talasalitaan, pati na rin ang pagkakaroon ng malaking pamayanan ng mga katutubong nananalita.

Samantalang ang wikang bernakular ay ang katutubong wika ng isang tiyak na heograpikong komunidad, ang lingua franca ay ginagamit sa labas ng mga hangganan ng kanyang orihinal na komunidad, para sa dahilang pangkalakal, panrelihiyon, pampulitika, o pang-akademiko. Halimbawa, bernakular ang Ingles sa Reyno Unido ngunit ginagamit bilang lingua franca sa Pilipinas, katabi ng Filipino. Nagsisilbi ang Arabe, Pranses, Mandarin, Kastila, Portuges, Hindustani, at Ruso ng magkatulad na layunin bilang mga lingua francang pang-industriya/pang-edukasyon sa ibayo patungo sa mga hangganan ng rehiyon at bansa.

Ang mga nalikhang pandaigdigang wikang awksilyar na may layuning maging lingua franca tulad ng Esperanto at Lingua Franca Nova ay hindi pa nagkaroon ng sapat na paggamit sa buong mundo kaya hindi sila maituturing bilang mga pandaigdigang lingua franca.

                                     

2. Etimolohiya

Nagmula ang salitang lingua franca sa Mediteraneong Lingua Franca, isang wikang pidgin na ginamit ng mga tao sa Lebante at silangang Dagat Mediteraneo bilang pangunahing wika ng komersyo at diplomasya mula sa huling bahagi ng gitnang kapanahunan, lalo na sa panahon ng Renasimiyento, hanggang sa ika-18 siglo. Sa panahong iyon, namayani ang mga nagnanalita ng Italyano sa kalakalang dagat sa mga lungsod-daungan ng Imperyong Otomano at isang pinasimpleng bersyon ng Italyano na pinagsamahan ng mararaming salitang hiram mula sa Griyego, Lumang Pranses, Portuges, Oksitan, at Kastila pati na rin ang Arabe at Turko na naging gamit na gamit bilang "lingua franca" sa pangkaraniwang diwa ng rehiyon.

Sa Lingua Franca ang wikang tiyak, ang kahulugan ng lingua ay wika, tulad ng sa Portuges at Italyano, at ang franca may kaugnayan sa frankankoi sa Griyego at faranji sa Arabe pati na rin ang Italyanong katumbas. Sa lahat ng tatlong kaso, ang literal na kahulugan ay "Prangko" na humahantong sa direktang pagsasalinwika: "wika ng mga Prangko". Sa huling bahagi ng Imperyong Bisantino, inilalapat ang "Prangko" sa lahat ng mga Kanluraning Europeo.

Sa pamamagitan ng mga pagbabago ng salita sa panitikan, napakahulugan ang Lingua Franca bilang pangkalahatang termino para sa mga pidgin, kreolo, at ilan o lahat ng anyo ng mga wikang behikular. Naugnayan ag ppagbagoang kahulugan a ideya na naging kilalang-kilala lang ang mga wikang pidgin mula pa noong ika-16 na siglo sa dahil sa Europeong kolonisasyon ng mga kontinente tulad ng mga Amerika, Aprika, at Asya. Sa panahong ito, lumitaw ang pangangailangan para sa termino upang itukoy itong mga wikang pidgin, samakatuwid ang pagbabago ng kahulugan ng Lingua Franca mula sa pangngalang pantangi tungo sa pangngalang pambalana na sumasaklaw sa mararaming uri ng mga wikang pidgin.

Nito lamang huling bahagi ng ika-20 siglo, nilimitahan ng ilan ang paggamit ng pangkaraniwang termino upang mangahulugan lamang sa mga wikang halo-halo na ginagamit bilang mga wikang behikular, ang orihinal na kahulugan nito.

                                     

3. Mga halimbawa

Ginamit ang mga lingua franca kahit noong sinaunang panahon. Ang Latin at Griyegong Koine ay ang mga lingua franca ng Imperyong Romano at kulutang Helenistiko. Nanatili ang Akadio namatay noong panahon ng Sinaunang Klasiko at pagkatapos ang Arameo bilang mga karaniwang wika ng malaking bahagi ng Kanlurang Asya mula sa ilang mga naunang imperyo.

Ang wikang Hindustani Hindi-Urdu ay ang lingua franca ng Pakistan at Hilagang Indya. Maraming mga Indyanong estado ang nagpatibay ng Pormula ng tatlong-wika kung saan tinuturuan ang mga mag-aaral sa mga estadong nagsasalita ng Hindi ng: "a Hindi kasama ang Sanskrito bilang bahagi ng kursong pinaglakip; b Urdu o anumang iba pang modernong wika ng Indya at c Ingles o anumang iba pang modernong wika ng Europa." Para naman sa mga estadong di-nagsasalita ng Hindi, tinuturo ang: "a ang wikang panrehiyon; b Hindi; c Urdu o anumang iba pang modernong wikang Indyano maliban sa a at b; at d Ingles o anumang iba pang modernong wika ng Europa." Lumitaw rin ang Hindi bilang lingua franca para sa mga lokal ng Arunachal Pradesh, isang estadong may sari-saring wika sa Hilagang-silangang Indya. Tinatayang 90 bahagdan ng populasyon ng estado ang nakaaalam ng Hindi.

Ang Indones – na nagmula sa isang uri ng wikang Malay na sinasalita sa Riau – ay ang wikang opisyal at lingua franca sa Indonesya at nauunawaan nang marami sa mga lupaing nagsasalita ng Malay kabilang ang Malaysia, Singapore at Brunei, bagaman mas marami katutubong nagsasalita ng Habanes. Gayunpaman, ang Indonesian ang tanging wikang opisyal at sinasalita sa buong bansa.

Nadebelop ang Swahili bilang lingua franca sa pagitan ng mga iilang pangkat na nagsasalita ng Bantu sa silangang baybayin ng Aprika na may mabigat na impluwensya mula sa Arabe. Ang mga pinakaunang halimbawa ng pagsulat sa Swahili ay mula 1711. Noong unang bahagi ng 1800, lumipat sa interyor ang paggamit ng Swahili bilang lingua franca kasama ang Arabeng mangangalakal ng garing at alipin. Sa kalaunan ay pinagtibay rin ito ng mga Europeo sa mga panahong kolonyal sa lugar. Ginamit ito ng mga Alemanong kolonisador bilang wika ng pangangasiwa sa Tanganyika, na nagimpluwensya sa pagpili na gamitin ito bilang pambansang wika na ngayoy nasa independiyenteng Tanzania.

Sa Unyong Europeo, humantong ang paggamit ng Ingles bilang isang lingua franca sa mga mananaliksik na siyasatin kung lumitaw na ang isang bagong diyalekto ng Ingles Euro.

Noong naging kolonyal na kapangyarihan ang Reyno Unido, nagsilbi ang Ingles bilang lingua franca ng mga kolonya ng Imperyong Britaniko. Sa panahong post-kolonyal, ang ilan sa mga bagong nilikhang bansa na may maraming wikang katutubo ay pumiling magpatuloy sa paggamit ng Ingles bilang wikang opisyal.

Ang Pranses ay lingua franca pa rin sa karamihan ng mga bansa sa Kanluran at Gitnang Aprika at isang wikang opisyal ng marami, isang nalalabi sa kolonyalismong Pranses at Belhiko. Ang mga bansang ito sa Africa at iba pa ay mga miyembro ng Prangkoponya.

Ginagamit at nauunawaan nang marami ang Ruso sa Gitnang Asya at Kaukasya, mga lugar na dating bahagi ng Imperyong Ruso at Unyong Sobyet, at sa halos lahat ng Gitnang at Silangang Europa. Ito ay nananatiling wikang opisyal ng Komonwelt ng Nagsasariling Estado. Ang Ruso ay isa rin sa anim na wikang opisyal ng mga Nagkakaisang Bansa.

Sa Qatar, ang pamayanang medikal ay pangunahing binubuo ng mga manggagawa mula sa mga bansa kung saan hindi katutubong wika ang Ingles. Sa mga larangan ng medisina at ospital, karaniwang nakikipag-usap ang mga nars sa ibang mga propesyonal sa Ingles bilang lingua franca. Humantong ang pangyayaring ito sa interes sa pagsasaliksik ng mga kahihinatnan at kakayahan ng pamayanang medikal na makipag-usap gamit ang lingua franca.

Ang Persyano ay lingua franca rom ng Iran at ang pambansang wika.

Ang Hausa ay maaari ring ituring bilang lingua franca sapagkat ito ang wika ng komunikasyon sa pagitan ng mga nagsasalita ng ibat ibang wika sa Hilagang Nigeria at iba pang mga bansa sa Kanlurang Aprika.

Ang tanging dokumentadong wikang pakumpas na ginamit bilang lingua franca ay Wikang Pakumpas ng Indyano ng Kapatagan, na ginamit sa buong bahagi ng Hilagang Amerika. Ginamit ito bilang pangalawang wika sa mga katutubong mamamayan. Sa tabi o isang hinango ng Wikang Pakumpas ng Indyano ng Kapatagan ay Wikang Pakumpas ng Talampas, na lipas na ngayon. Maaaring ganyan din ang Wikang Pakumpas ng Inuit sa Arktiko sa mga Inuit para sa komunikasyon sa mga hangganan ng oral na wika, ngunit kaunti lamang ang pananaliksik tungkol dito.



                                     

4. Karagdagang pagbabasa

  • Hall, R.A. Jr. 1966. Pidgin and Creole Languages. Cornell University Press. ISBN 0-8014-0173-9.
  • Kahane, Henry Romanos 1958. The Lingua Franca in the Levant.
  • Ostler, Nicholas 2010. The Last Lingua Franca. New York: Walker. ISBN 978-0-8027-1771-9.
  • Heine, Bernd 1970. Status and Use of African Lingua Francas. ISBN 3-8039-0033-6.
  • Ostler, Nicholas 2005. Empires of the Word. London: Harper. ISBN 978-0-00-711871-7.
  • Melatti, Julio Cezar 1983. Índios do Brasil ika-48 na edisyon). São Paulo: Hucitec Press.
                                     

5. Tingnan din

  • Pidgin
  • Wikang unibersal
  • Talaan ng mga wika ayon sa bilang ng mga katutubong nagsasalita
  • Sistema ng wikang pandaigdigan
  • Pakikipag-ugnay sa wika
  • Wikang Koiné
  • Kapwa kaunawaan
  • Talaan ng mga wika ayon sa kabuuang bilang ng mga nagsasalita
  • Wikang pantrabaho
  • Wika sa buong mundo
  • Batong Rosetta
  • Mediteraneong Lingua Franca
  • Internasyong pandiwang pantulong
  • Interlingguwistika
  • Wikang halo-halo
                                     

6. Mga kawing panlabas

  • "An introduction to the original Mediterranean Lingua Franca sa Ingles".
  • Mga "halimbawang teksto". mula kay Juan del Encina, Le Bourgeois Gentilhomme, Carlo Goldonis LImpresario da Smyrna, Diego de Haedo at iba pang sanggunian
  • " Lingua franca del Mediterraneo o Sabir of professor Francesco Bruni sa Italyano".
  • "English – the universal language on the Internet? sa Ingles".
                                     
  • Ang Lingua Franca Nova o Elefen o LFN ay isang wikang guni - guni na dinebelop ng Amerikanong si C. George Boeree. Ang inspirasyon ay mga Latinong kreyol
  • wikang Indo - Aryano. Ito ay isang wikang de facto o sa katunayan na lingua franca sa bansang Nepal. Ito ay mayroong ding mananalita sa bansang Indiya
  • Ilang halimbawa ang Esperanto, Lojban, Interlingua, Klingon, Toki Pona, Lingua Franca Nova, at Vling. Sa Ingles, ang kalimitang tawag dito ay conlang, mula
  • ay isa sa mga pangunahing wika ng Pilipinas. Ito ang wikang gamit lingua franca ng halos kabuuan ng Hilagang Luzon lalo na sa Rehiyon ng Ilocos, sa
  • sa buong katimugang Niger at hilagaing Nigeria, ito ay naging isang lingua franca sa halos buong kanluraning Aprika para sa mga layunin ng kalakalan.
  • pamilyang wikang Bantu at ang paunahing wika sa taong Swahili. Ito ay isang lingua franca ng rehiyon ng Dakilang Lawa ng Aprika at ilang bahagi ng silangan at
  • lungsod - estado. May higit - kumulang 300 milyon ang bilang ng mga Malay. Malay ang lingua franca ng mga Malay, bagaman sa iba t ibang yugto ng kanilang kasaysayan ay
  • ng Riau Malay. Nakatulong ang lawak ng sakop ng wikang Malay bilang lingua franca ng kapuluang Indonesia. Kahit na hindi ito sinasalita ng nakahihigit
  • respektibong tinatawag na Asiryo at Babilonyano. Ang Akkadiano ang lingua franca sa loob ng mga siglo sa Mesopotamia at Sinaunang Malapit na Silangan
  • ni Dakilang Alejandro noong ika - 4 siglo BCE at nagsilbing karaniwang lingua franca ng karamihan ng rehiyong Mediteraneo at Gitnang Silangan nang sumunod
  • 000, 000 katao naman na marunong nito at karagdagan lang sa kanilang lingua franca Kabilang ito sa pamilya ng Wikang Bisaya na kung saan ay kabilang din
  • Ginamit din ang Latin sa Kanluran sa loob ng mahigit 1000 taon bilang lingua franca o wikang pantalastasan at para na rin sa panitikan sa agham at politica


                                     
  • itong katutubong mananalita sa Timog Amerika, at isa ring pangunahing lingua franca sa Aprika. Pangunahing wika yaon ng mga bansang Angola, Brasil, Cape
  • liham na diplomatiko ay pangkalahatang nakasulat sa wikang Pranses ang lingua franca o tunay na wika ng diplomasya maliban na lamang sa kung ang mga
  • Imperio, ito ay napalitan ng Latin, na siyang naging pangkalahatang wika lingua franca ng mga tao roon. Pagkatapos mawala at bumagsak ang Imperio Romano 476
  • taóng 1961 hanggang 1987 Madalas na ginagamit ang Tagalog bilang lingua franca o iisang pantalastasang wika sa buong bansa at sa mga samahan ng mga
  • high end na komersiyo sa lungsod, samantala ang wikang Lingala ay ang lingua franca sa kalye. Kung magpapatuloy ang takbo ng demograpiko nito, malalagpasan
  • Latgaļu ພາສາລາວ Лезги Líguru Lingála līvõ kēļ Livvinkarjala Lingua franca nova lojban لۊری شومالی Luganda Saro Mandailing Maaya t aan
  • sa maagang edad medyang Inglatera at kalaunang naging pandaigdigang lingua franca Pinangalanan ito sa mga Anglo, isa sa mga Hermanikong tribo na naglipat
  • Tarlac, Nueva Ecija, Aurora, Bataan, and Zambales. Ito ang rehiyonal na lingua franca Iloko, sinasalita sa hilagang Nueva Ecija at sa ilang bahagi ng Tarlac
  • na level. Ang mga wikang Latin, wikang Griyego at ang Mediterranean Lingua Franca ay ginamit noon bílang mga wikang awksilyar. Ang terminong awksilyar
  • sinasalitang wika ng Pilipinong Kreolong Espanyol. Ginagamit ito bilang lingua franca ng mga Muslim at Kristiyano sa mga komunidad ng Timog - kanlurang Mindanao
  • Tarlac, at iilang bahagi ng Bulacan at Bataan. Bikol: Pangunahing wika lingua franca ng mga naninirahan sa Tangway ng Bicol sa timog - silangang Luzon. Sinasalita
                                     
  • at Mindanao ay sapilitang upang gamitin ang Tagalog bilang kanilang Lingua franca para sa kani - kanilang MORe sa Umaga at ilang Dear MOR sa araw - araw na
  • liham na diplomatiko ay pangkalahatang nakasulat sa wikang Pranses ang lingua franca o tunay na wika ng diplomasya maliban na lamang sa kung ang mga
  • katangi - tangi at kakaibang wika nila, ang Chavacano na isang maituturing lingua franca ang opisyal na wika ng lungsod, at isang kriyolyong wika batay o mula
  • karapatan ng isang wika ng minorya at maaaring magsilbi bilang isang lingua franca sa ilang mga rehiyon. Kabilang sa mga pambansang wika ng Namibia ang
  • Septuagint ay orihinal na designasyon ng Hudyong Torah sa Griyegong Koine na lingua franca ng Silangang Mediterraneo mula sa kamatayan ni Dakilang Alejandro 323 BCE
  • noong buong panahon ng pananakop ng mga Kastila, at nagsilbi pa bilang lingua franca hanggang sa unang gitnang bahagi ng ika - 20 siglo. Ang wikang Kastila
  • sa Hilagang Indya, ay gumamit ng isang anyo ng Hindustani, na isang lingua franca noong panahon na iyon, sa kanyang mga sulatin at tinukoy ito bilang

Users also searched:

lingua franca, kasaysayan ng pakistan. lingua franca,

...

Encyclopedic dictionary

Translation
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →